Na początku wyjaśnijmy: czym jest patent?
Patent to prawo do wyłącznego korzystania z wynalazku przez określony czas, na terytorium danego państwa lub państw, przyznane przez kompetentny organ państwowy, regionalny lub międzynarodowy.

Ile czasu średnio trwają badania poprzedzające zgłoszenie danej kompozycji do uzyskania patentu?
Czasem kilka miesięcy, czasem kilka lat. Co ważne, możemy nie wiedzieć, że wynik naszych badań ma poziom wynalazczy, nagłaśniamy efekty pracy na kongresach, w publikacjach, a potem wdrażamy w produktach. W tej sytuacji nie zadziała ochrona patentowa [więcej w ramce na str. 54 – przyp. red.], ujawniliśmy i opisaliśmy bowiem przeprowadzone badania przed datą pierwszego zgłoszenia patentowego.

Czy patenty w branży kosmetycznej dotyczą wyłącznie łączenia dwóch substancji?
Absolutnie nie. Wykazanie synergii związków stosowanych w kosmetykach to tylko jeden z wielu przykładów rozwiązań chronionych patentami. Można np. opracować nową substancję aktywną, technologię jej podawania lub/i przenikania przez warstwę rogową naskórka, system stabilizacji układu substancji, zapobiegający np. degradacji w czasie, czy nowe zastosowanie znanej już rynkowo substancji. W branży kosmetycznej patentuje się innowacje rozumiane jako wdrażanie nowych receptur, składników, sposobów produkcji kosmetyków, stanowiące często odpowiedź na zmieniający się rynek i potrzeby konsumentów.

Co jest najtrudniejsze w trakcie prac nad uzyskaniem patentu? To praca indywidualna czy zespołowa? Jak długo trwa?
Kluczowe znaczenie ma wykazanie nieoczywistości rozwiązania, szczególnie jeśli myślimy o sposobach dostarczania substancji w głąb naskórka czy technologii stabilizacji emulsji. W tym obszarze dużo już wiadomo i opisanie wynalazku, który nie będzie oczywisty dla znawcy w danej dziedzinie, jest dużym wyzwaniem. Urząd Patentowy bada, czy wynalazek spełnia wymogi formalne oraz merytoryczne, i wskazuje przeszkody odnośnie do uzyskania ochrony patentowej. Taka wymiana opinii, wezwania do uzupełnienia dokumentów, modyfikacja zakresu ochrony lub wyjaśniania dowodów mogą trwać nawet kilka lat. Trzeba pamiętać, aby informować Urząd w terminie i zgodnie z procedurą, bo każde niedopatrzenie może skutkować odrzuceniem zgłoszenia. A ponownie nie można go złożyć. Opracowaniem wynalazku zajmuje się zespół osób. Niektóre z nich nie wiedzą, że efektem ich pracy będzie uzyskanie ochrony patentowej rozwiązania. Wynika to z faktu, że im mniej osób wie, nad czym pracujemy, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że ktoś się o tym dowie. Nawet rozmowa przy kawie może być przeszkodą do uzyskania ochrony wynalazku. Dlatego należy zachować szczególną ostrożność.

Co zawiera zgłoszenie patentowe?
Zgłoszenie patentowe ma określoną strukturę. Aby dokonać zgłoszenia, należy przygotować i wysłać drogą elektroniczną:

• wniosek o udzielenie patentu,
• opis wynalazku (szczegółowy i zrozumiały),
• zastrzeżenia patentowe (czyli zakres ochrony),
• rysunki techniczne (jeśli są potrzebne),
• abstrakt (krótkie streszczenie opisu wynalazku).

Jeden z ostatnich przyznanych Dr Irena Eris patentów dotyczy kompozycji kwasu elagowego i glabrydyny, jej zastosowania, wytwarzania i produkcji. Jest ona wykorzystywana w linii dermokosmetyków Pharmaceris W. Na czym polega działanie tej kompozycji i jak jej skuteczność została udowodniona?
Nasze badania wykazały, że połączenie glabrydyny i kwasu elagowego pozwala na uzyskanie nieoczekiwanego efektu w postaci dziesięciokrotnego zwiększenia właściwości rozjaśniających skórę w porównaniu z działaniem samej glabrydyny. Taki efekt synergiczny nie był dotąd opisywany ani wykorzystany w produktach pielęgnacyjnych polecanych skórze z nierównomiernym kolorytem. Przeprowadziliśmy badania in vitro [w probówce, czyli na komórkach skóry – przyp. red.] skuteczności działania pojedynczych substancji oraz w kompleksie, a następnie technolodzy opracowali odpowiednie masy kosmetyczne do testów z udziałem ochotników mających skórę z przebarwieniami o różnym podłożu. Wyniki, po dokonaniu zgłoszenia patentowego, pokazujące skuteczność zmniejszania przebarwień skóry zaprezentowaliśmy na międzynarodowych konferencjach dermatologicznych w 2022 i 2024 r.

Co daje patentowanie? Jakie przynosi korzyści dla marki?
To przede wszystkim prestiż, dowód innowacyjności, przewagi technologicznej i strategiczne narzędzie biznesowe, które może mieć realny wpływ na pozycję firmy na rynku, przychody i rozpoznawalność. Zapewnia monopol, czyli wyłączność
rynkową i samodzielną eksploatację rynków. Od strony finansowej zwiększa wycenę firmy dla inwestorów lub przy wejściu na giełdę, stawiając przedsiębiorstwo w gronie liderów innowacji.

Czy patent zgłoszony w Polsce obowiązuje tylko na terenie naszego kraju? Jest przyznawany dożywotnio czy na określony czas?
Zgłoszeń można dokonywać w kraju, w Europejskim Urzędzie Patentowym [EPO – przyp. red.] lub Biurze Międzynarodowym Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, w przypadku której ochrona patentu może obowiązywać w aż 153 państwach. Wynalazek zgłoszony w Polsce obowiązuje tylko na terenie kraju przez okres maksymalnie 20 lat, pod warunkiem uiszczania corocznych opłat wskazanych przez Urząd. W branży kosmetycznej spodziewamy się wzrostu liczby działań związanych z pozyskiwaniem patentów, chociażby po to, aby zwalczyć ogromny rynek kopiowania produktów. Ponadto patenty są i powinny być wykorzystywane jako silne narzędzie do ochrony własności intelektualnej producentów kosmetyków.

Pod specjalnym nadzorem
Aby wynalazek mógł być objęty ochroną patentową, musi spełniać równocześnie trzy wymogi:

• musi być nowy – nie może być nigdzie wcześniej
• na świecie udostępniony, opisany czy przedstawiony do publicznej wiadomości,
• musi mieć charakter wynalazczy, tzw. nieoczywistość rozwiązania, a zatem nie powinien wynikać w wyraźny sposób z tego, co jest znane dotychczas nauce, nie może być oczywisty dla specjalisty z danej dziedziny,
• musi nadawać się do przemysłowego stosowania.

Jeśli powyższe kryteria zostaną spełnione, przystępujemy do stosownego opisu wynalazku i zgłoszenia do Urzędu Patentowego.